สอนให้รู้ ทำให้ดู อยู่ให้เห็น เป็น 3 ขั้นของการสอนที่ลำดับกันไปตามความสำคัญ         จำได้ว่าเคยเขียนถึงระบบการเรียนการสอนในประเทศเราว่าอยู่ที่ขั้นไหน และน่าจะเดินไปต่ออย่างไร มาฉบับนี้ขอถอยลงอีกนิดคือไม่คุยกันที่ระบบของการเรียนในโรงเรียนแต่เป็นการสอนของครูคนแรกของเด็ก ๆ นั่นคือพ่อกับแม่ สำหรับคุณ ๆ ที่มีลูกเคยลองสำรวจไหมครับว่าเราสอนลูกแบบไหน ?         ใช้วิธีสั่งให้ทำกันโต้ง ๆ เลยไม่ต้องมีเหตุผลเพราะลูกต้องชื่อพ่อแม่อยู่แล้ว ใครใช้แบบนี้พึงระวังไว้นะครับ อาจได้ผลอยู่ในช่วงลูกยังเล็ก แต่เมื่อเขาเติบใหญ่ขึ้นความกดดันนี้จะตีกลับให้เขาต้าน กลายเป็นจะทำสิ่งที่ตรงข้ามกับที่พ่อแม่บอกตลอด เหมือนเป็นการชดเชยสิ่งที่เขาเก็บกดมาเมื่อเยาว์ ไม่เพียงเท่านั้น การเอาแต่สั่งโดยไม่บอกเหตุผลยังเท่ากับปลูกฝังนิสัยการไม่สนเหตุผลให้กับลูกด้วย เพราะเด็กก็จะเลียนแบบผู้ใหญ่ในเมื่อเขายังต้องทำตามคำสั่งโดยไม่ทราบสาเหตุ โตขึ้นเขาก็จะใช้วิธีเดียวกันนี้ พูดง่าย ๆ คือส่อที่จะมีแนวโน้มโตขึ้นจะกลายเป็นคนที่ใช้อารมณ์มากกว่าเหตุผล นั่นเป็นวิธีที่ควรเลี่ยงอย่างยิ่งครับ !         ส่วนบางครอบครัวพ่อแม่มีบอกเหตุผลให้ว่าที่ควรจะเป็นเป็นเช่นไรแต่ตัวพ่อแม่เองก็อาจทำไม่ได้ แบบนี้เด็กจะมีความขัดแย้งเกิดขึ้นเพราะพ่อแม่ซึ่งเป็นผู้สอน เป็นผู้สั่งห้ามไม่ให้ทำแต่พ่อแม่กลับทำเสียเอง สภาพแบบนี้โตขึ้นเด็กก็อาจกลายเป็นคนที่ขาดสำนึกรู้ ทั้งรู้ว่าผิดก็ยังทำ เพราะเห็นตัวอย่างของพ่อแม่ที่ก็ไม่ทำตามสิ่งที่ควรจะเป็นนั้นเช่นกัน         แต่หากหนักกว่านั้นเลยเป็นได้ว่าต่อไปเด็กอาจไม่มีภูมิคุ้มกันทางความคิด อาจเลยเถิดไปเป็นการเหมาเอาเลยว่าสิ่งที่พูดกับสิ่งที่ทำไม่ต้องเหมือนกัน พูดอะไรสอนอะไรก็ได้แต่ตอนทำก็ทำตามใจอยาก ความขัดแย้งนี้จะฝังอยู่ในใจและขยายมาเป็นการกระทำที่ขัดแย้งกับความถูกต้องในอนาคต เพราะเขาได้เห็นตัวอย่างจริงเสียแล้วว่าไม่จำเป็นต้องทำตามที่สอน นั่นว่ากันในด้านไม่ค่อยจะดี แล้วถ้าด้านดีคือสอนได้ดีล่ะ         คำตอบก็อยู่บนต้นคอลัมน์นั่นแหละครับไม่มีวิธีไหนดีกว่าการอยู่ให้เห็น หรือลดลงมาเป็น การทำให้ดู ทำให้เห็นเท่านี้ก็ได้ประโยชน์มากกว่ากันมากแล้ว พ่อแม่เก็บขยะทิ้งถังเด็กเห็นก็ทำตามดีกว่าสอนว่าให้รักสะอาดแต่ผู้ใหญ่เองกลับทิ้งขยะเรี่ยราด พ่อแม่ปิดไฟดวงที่ไม่ใช้เด็กก็จะประหยัดตามดีกว่าสอนให้ประหยัดแต่พ่อแม่กลับฟุ่มเฟือยเสียเอง         ทั้งหลายทั้งปวงต่อให้พ่อแม่ไม่บอกเหตุเลยแต่ทำให้ดูเด็กก็จะเข้าใจได้ ใครบอกลูกอย่ากินเหล้าขณะตัวเองจิบเบียร์แบบนี้คุณคิดว่าเด็กโตมาจะเชื่อแล้วงดเหล้าตามที่พ่อสอนไหมครับ         หรือปากก็พร่ำสอนว่าการพนันไม่ดี แต่ถึงวันที่ 1 กับ 16 ก็เฝ้าหน้าจอ หูแนบวิทยุลุ้นหวยกัน อยากให้ลูกเป็นอย่างไรเราต้องเป็นอย่างนั้น มิใช่สั่งเอา มิเช่นนั้นจะเป็นอย่างแม่ปู กับลูกปูครับ