แม้เทคโนโลยีจะก้าวไกลขึ้นทุกวินาที เศรษฐกิจจะขับเคลื่อนได้ด้วย ปัญญาประดิษฐ์ ด้วยบล็อกเชน และวิศวกรรมควอนตัม แต่ในเวลาเดียวกัน คนอีกกว่า 2.5 พันล้านคนยังไม่มีแม้แต่โครงสร้างพื้นฐานเพื่อพื้นฐานในการใช้ชีวิต ไม่ว่าจะเป็นถนนที่ปลิดภัย น้ำประปา ไฟฟ้าที่เสถียร หรืออินเทอร์เน็ตความเร็วขั้นต่ำที่พอจะเปิดโอกาสให้เรียนหรือค้าขายได้ โลกที่มีดาวเทียมหมุนรอบโลก 7,000 ดวง… แต่คนบางกลุ่มยังต้องเดินทางด้วยขาลุยน้ำไปโรงเรียน คือภาพสะท้อนความเหลื่อมล้ำของคำว่า “ความเจริญ” อย่างเจ็บแสบ

.

SDG 9 พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่ยั่งยืน ยืดหยุ่น และครอบคลุม (Industry, innovation and infrastructure.)

.

เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนข้อที่ 9 จึงถือเป็นหมุดหมายเชิงโครงสร้างที่สุดในทั้ง 17 เป้าหมาย เพราะพูดถึง “ระบบ” ที่จะรองรับความเจริญในทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็นอุตสาหกรรมที่ยั่งยืน นวัตกรรมที่แก้ปัญหาของคนส่วนใหญ่ และโครงสร้างพื้นฐานที่ทุกคนเข้าถึงได้ โจทย์ของ SDG 9 ไม่ใช่แค่เรื่องวิศวกรรมหรือเศรษฐศาสตร์เท่านั้น แต่คือคำถามพื้นฐานของความเป็นธรรมเชิงระบบ โครงสร้างแบบใดกันแน่ที่เราอยากสร้างเพื่อโลกอนาคต

.

.

อุตสาหกรรมในยุคเก่าโตได้เพราะการแสวงหากำไรจากทรัพยากรธรรมชาติ แรงงานราคาถูก และการผลักภาระต้นทุนภายนอกไปให้ธรรมชาติและสังคม แต่โมเดลนั้นใช้ไม่ได้อีกต่อไปแล้วในศตวรรษที่ 21 ที่โลกกำลังเดือดจากวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ห่วงโซ่อุปทานเปราะบางจากสงครามและโรคระบาด และผู้บริโภคไม่ได้ซื้อเพราะถูกที่สุด แต่เพราะ “เชื่อถือได้ที่สุด” เท่านั้น

นวัตกรรมในวันนี้จึงไม่ใช่เพียงผลิตภัณฑ์ใหม่ แต่คือวิธีคิดใหม่ ระบบใหม่ ความกล้าท้าทายโครงสร้างเก่า และการออกแบบเพื่อความเท่าเทียม หากโครงสร้างพื้นฐานคือร่างกายของสังคม นวัตกรรมก็คือสติปัญญา อุตสาหกรรมคือแรงขับเคลื่อน และ SDG 9 คือหัวใจของการหลอมรวมทุกอย่างเข้าด้วยกันให้เกิดความเปลี่ยนแปลงที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

.

.

ตลอดประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ อุตสาหกรรมคือพลังสำคัญที่หล่อหลอมโลกที่เราอยู่ ตั้งแต่ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งแรกในศตวรรษที่ 18 ซึ่งเปลี่ยนพลังของไอน้ำเป็นแรงขับเคลื่อนเครื่องจักร ไปจนถึงยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งที่ 2 ที่ไฟฟ้าและสายพานการผลิตทำให้การผลิตจำนวนมากกลายเป็นเรื่องปกติ เมื่อถึงศตวรรษที่ 20 อุตสาหกรรมไม่ได้เป็นแค่สิ่งที่สร้างสินค้าจำนวนมากเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นโครงสร้างของโลกทุนนิยมที่เราคุ้นเคย

แต่ในความเจริญที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว อุตสาหกรรมเหล่านั้นก็สร้างรอยแผลให้กับโลกใบนี้เช่นกัน เราเห็นความเหลื่อมล้ำระหว่างศูนย์กลางอุตสาหกรรมกับชนบทห่างไกล มลพิษที่มาจากโรงงาน ก๊าซเรือนกระจกที่ปล่อยโดยไม่มีการควบคุม แรงงานที่ถูกใช้งานอย่างหนักแต่ไม่มีหลักประกัน และเมืองที่เติบโตบนเศรษฐกิจของการผลิตแบบไม่รับผิดชอบ

.

โลกจึงเริ่มตระหนักว่า เราไม่สามารถเติบโตต่อไปโดยใช้โมเดล “โตเร็วแล้วค่อยแก้ไขทีหลัง” ได้อีกต่อไป

การปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งที่ 4 (Fourth Industrial Revolution) ที่มาพร้อมกับเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น AI, IoT, หุ่นยนต์, blockchain และ 5G ได้เปลี่ยนเกมอีกครั้ง แต่คราวนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการผลิตให้เร็วขึ้น หรือส่งของได้ไวขึ้นเท่านั้น หากแต่คือโอกาสในการ ออกแบบระบบอุตสาหกรรมใหม่ให้เป็นมิตรกับมนุษย์และโลก

.

.

SDG 9 ชี้ว่า อุตสาหกรรมจะต้องไม่เพียง “ยั่งยืน” (sustainable) แต่ต้อง “ทั่วถึง” (inclusive)

หมายความว่า โรงงานจะต้องไม่ใช่แค่สร้างสินค้า แต่ต้องสร้างชีวิตที่ดีให้กับชุมชนรอบข้าง เทคโนโลยีต้องไม่แค่เพิ่มกำไร แต่ต้องเปิดโอกาสให้คนท้องถิ่น กลุ่มเปราะบาง หรือประเทศกำลังพัฒนาได้มีส่วนร่วม การลงทุนโครงสร้างพื้นฐานต้องไม่เพียงเพื่อความสะดวกของคนบางกลุ่ม แต่ต้องสร้างสะพานเชื่อมโอกาสให้ทุกคนก้าวไปข้างหน้า

ดังนั้น อุตสาหกรรมยุคใหม่ที่สอดคล้องกับ SDG 9 ต้องคิดใหม่ตั้งแต่แก่น ไม่ใช่แค่การปลูกต้นไม้หน้าโรงงาน หรือการซื้อคาร์บอนเครดิต แต่คือการออกแบบทั้งระบบตั้งแต่ห่วงโซ่อุปทาน รูปแบบการผลิต การจ้างงาน ไปจนถึงการใช้พลังงานและการบริหารทรัพยากร

.

.

ในโลกยุคเก่า นวัตกรรมมักถูกมองว่าเป็นของบริษัทเทคโนโลยี หรือห้องแล็บที่มีนักวิจัยสวมเสื้อกราวน์ขาวทำงานเงียบ ๆ เพื่อคิดค้นผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ ออกสู่ตลาด แต่ในโลกปัจจุบัน ความหมายของคำว่า “นวัตกรรม” ได้เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

นวัตกรรมในศตวรรษที่ 21 ไม่ได้หมายถึงการผลิต iPhone รุ่นใหม่ หรือรถยนต์ที่วิ่งเร็วขึ้นเท่านั้น แต่มันหมายถึง ความสามารถในการออกแบบระบบใหม่ที่ตอบสนองต่อความต้องการที่แท้จริงของมนุษย์ ระบบที่รื้อความไม่เป็นธรรม ระบบที่สร้างการเข้าถึงให้กับผู้ที่เคยถูกกันออกจากโครงสร้างเดิม ตัวอย่างเช่น การคิดค้น mobile banking ไม่ได้เปลี่ยนแค่รูปแบบการโอนเงิน แต่เปิดโลกให้คนกว่า 1.7 พันล้านคนที่ไม่เคยเข้าถึงธนาคารสามารถเริ่มต้นธุรกิจของตัวเองได้ หรือการพัฒนา blockchain ในระบบ supply chain ก็ไม่ได้เป็นแค่เทคโนโลยีล้ำสมัย แต่มันคือกลไกความโปร่งใสที่อาจเปลี่ยนเกมแรงงานในประเทศกำลังพัฒนา ที่เคยถูกกดค่าแรงหรือซุกซ่อนการละเมิดสิทธิแรงงานให้อยู่ใต้พรมของความซับซ้อนของระบบ

.

หากเราพิจารณาตามเป้าประสงค์ย่อยของ SDG 9 โดยเฉพาะจะเห็นได้ว่านวัตกรรมที่ SDG 9 ต้องการไม่ใช่เพื่อสร้างสิ่งใหม่เฉย ๆ แต่เพื่อลดช่องว่างของโอกาส และเชื่อมคนที่อยู่ไกลที่สุดเข้ากับระบบเศรษฐกิจที่ยั่งยืน

และถ้าหากเราจะมองให้ลึกลงไปอีกหนึ่งชั้น นวัตกรรมยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือของความกล้า (courage tool) ที่ทำให้สังคมสามารถตั้งคำถามกับระบบเดิม แล้วสร้างระบบใหม่ที่ดีขึ้นได้ เช่น การคิดค้นเทคโนโลยีพลังงานสะอาดที่ไม่เพียงเปลี่ยนรูปแบบพลังงาน แต่ยังรื้อความสัมพันธ์อำนาจของระบบน้ำมันโลก หรือการออกแบบแพลตฟอร์มที่ช่วยให้เด็กหญิงในพื้นที่ห่างไกลสามารถเรียนวิทยาศาสตร์ผ่านมือถือได้ คือการเปิดพื้นที่โอกาสที่ไม่เคยมีในระบบเก่า

.

.

ในบริบทของธุรกิจ การสร้างวัฒนธรรมนวัตกรรมต้องไม่ใช่แค่การตั้งหน่วย R&D แต่คือการกล้าออกแบบผลิตภัณฑ์และบริการที่แก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง และที่สำคัญที่สุดคือ “นวัตกรรมต้องไม่มาจากเสียงของคนเก่งเพียงไม่กี่คนในเมืองหลวง” แต่มาจากการรับฟังคนที่ระบบเดิมไม่เคยให้โอกาสพูด SDG 9 ไม่ใช่การคิดนวัตกรรมเพื่อแข่งกับโลกเท่านั้น แต่คือการคิดนวัตกรรมเพื่อเปลี่ยนโลก

.

โครงสร้างพื้นฐานไม่ใช่แค่ถนน ทางด่วน สนามบิน หรือรถไฟความเร็วสูง แต่คือ “เส้นเลือดใหญ่” ของสังคม ที่ส่งผ่านโอกาส ความรู้ และความเป็นไปได้จากศูนย์กลางสู่ชายขอบ และจากคนที่มีมากไปสู่คนที่เคยถูกมองไม่เห็นมาโดยตลอด

ในโลกที่แบ่งแยกด้วยภูมิศาสตร์ ความไม่เท่าเทียมทางรายได้ และการเข้าถึงเทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐานกลายเป็นตัวชี้วัดที่สำคัญที่สุดว่า ใครมีสิทธิ์จะก้าวไปข้างหน้าและใครจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง การไม่มีถนนหมายถึงเด็กในชนบทต้องเดินเท้า 10 กิโลเมตรไปโรงเรียน การไม่มีอินเทอร์เน็ตหมายถึงชาวบ้านไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลตลาดหรือเรียนออนไลน์ได้ การไม่มีสถานีขนส่งหรือระบบโลจิสติกส์ที่ดี หมายถึงผู้ผลิตท้องถิ่นไม่สามารถแข่งขันกับตลาดกลางหรือส่งออกสินค้าได้แม้จะมีคุณภาพ

.

โครงสร้างพื้นฐานในมิติของ SDG 9 จึงไม่ใช่แค่การก่อสร้าง แต่คือการออกแบบเพื่อความเป็นธรรม การสร้างสะพานไม่ควรแค่เชื่อมฝั่งแม่น้ำ แต่ควรเชื่อมโอกาสของคนที่เคยไม่มีสิทธิ์เลือกเข้ากับระบบเศรษฐกิจและการพัฒนา เช่นเดียวกับอินเทอร์เน็ตความเร็วสูงไม่ควรเป็นความฟุ่มเฟือย แต่ต้องเป็นสิทธิขั้นพื้นฐาน เช่นเดียวกับการมีไฟฟ้า น้ำสะอาด และถนนปลอดภัย

ในหลายประเทศ โครงการโครงสร้างพื้นฐานใหม่เริ่มไม่ใช่แค่เรื่องของการขนส่ง แต่เป็นแพลตฟอร์มเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ตัวอย่างเช่น

โครงการ BRT (Bus Rapid Transit) ในโคลอมเบีย ที่เปลี่ยนเมืองที่ติดอันดับอันตรายที่สุดในโลก ให้กลายเป็นเมืองที่คนจนสามารถเดินทางได้สะดวกและปลอดภัย โดยไม่ต้องเป็นเจ้าของรถ

เครือข่ายไฟเบอร์ออปติกของเคนยา ที่ทำให้ชนบทหลายแห่งเชื่อมต่อเข้ากับตลาดโลก และเปิดพื้นที่ให้เกิดบริษัทเทคโนโลยีของแอฟริกันเอง

เมืองปั่นได้ของเดนมาร์ก ที่วางผังโครงสร้างพื้นฐานใหม่ให้คนเดินทางด้วยจักรยานได้อย่างปลอดภัย สะดวก และรวดเร็ว กลายเป็นโมเดลลดคาร์บอนและส่งเสริมสุขภาพที่จับต้องได้จริง

.

ในประเทศไทย การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานจะต้องไม่ตกอยู่ภายใต้กับดักของ “เมกะโปรเจกต์ที่ไม่ตอบโจทย์คนส่วนใหญ่” แต่ควรขยับไปสู่แนวคิด “โครงสร้างพื้นฐานเพื่อความเป็นธรรม” เช่น โครงการขนส่งสาธารณะที่เชื่อมโยงชนบทเข้ากับเมืองโดยไม่ต้องผ่านนายทุนผูกขาด การลงทุนในโรงเรียนดิจิทัลที่ไม่ได้อยู่แค่ในกรุงเทพ ฯ แต่กระจายสัญญาณ WiFi ความเร็วสูงให้ถึงบ้านนักเรียนชายขอบ ระบบพลังงานแสงอาทิตย์แบบกระจายศูนย์ในหมู่บ้านห่างไกลที่ช่วยลดค่าไฟและเพิ่มความมั่นคงทางพลังงานในระดับครัวเรือน

โครงสร้างพื้นฐานใหม่ควรออกแบบจากมุมมองของผู้ใช้ไม่ใช่แค่จากเลนส์ของนักวางผังเมืองหรือบริษัทรับเหมาก่อสร้าง เราก็ต้องแน่ใจว่า โครงสร้างพื้นฐานนี้ทำงานเพื่อคนทุกคน ไม่ใช่เฉพาะคนบางกลุ่ม

.

.

โลกในศตวรรษที่ 21 ไม่ได้ขาดแคลนไอเดีย ไม่ได้ขาดเทคโนโลยี และไม่ได้ขาดทรัพยากรทางการเงิน แต่สิ่งที่เรายังขาด คือ “โครงสร้าง” ที่เอื้อให้ความฝันของทุกคนกลายเป็นจริงได้ ไม่ใช่แค่ของคนบางกลุ่มในบางพื้นที่ เพราะฉะนั้น SDG 9 จึงต้องอาศัยการออกแบบใหม่ตั้งแต่โครงสร้าง เป็นโลกที่สร้างจากฐานของความยั่งยืน แทนที่จะกดทับคนกับโลก โลกที่เชื่อว่านวัตกรรมต้องออกแบบจากเสียงของผู้ถูกลืม ไม่ใช่เพื่อคนรวยใช้ก่อนคนอื่น และโลกที่เชื่อว่าโครงสร้างพื้นฐานคือสิทธิมนุษยชน ไม่ใช่แค่บริการสาธารณะ

ถ้าเปรียบโลกเป็นอาคาร SDG 9 คือ “โครงสร้างรับน้ำหนัก” ที่รองรับทุกเป้าหมายอื่น ไม่ว่าจะเป็น การลงทุนใน SDG 9 จึงไม่ใช่แค่เรื่องเศรษฐกิจ แต่คือการออกแบบ “ระบบแห่งความหวัง” ใหม่ให้คนทุกคนเดินไปด้วยกันได้

.

ในระดับประเทศ การเปลี่ยนผ่านโครงสร้างต้องเกิดจากการมีผู้นำที่กล้าตั้งคำถามกับระบบเดิม และประชาชนที่ไม่ยอมให้อนาคตถูกกำหนดโดยโครงการของคนส่วนน้อย

ในระดับธุรกิจ ต้องเกิดวัฒนธรรมใหม่ที่ไม่มองโครงสร้างพื้นฐานเป็นแค่ภาระ แต่เห็นเป็นโอกาสในการลงทุนเพื่อสร้างตลาดใหม่ เพิ่มความยืดหยุ่นให้ห่วงโซ่อุปทาน และปลดล็อกศักยภาพของผู้คนที่เคยอยู่ชายขอบ

ในระดับบุคคล ต้องเปลี่ยนจากผู้บริโภค เป็นผู้ร่วมออกแบบระบบถามตัวเองว่าเราจะช่วยผลักดันนวัตกรรมแบบไหน โครงสร้างอะไร หรืออุตสาหกรรมอะไร ที่ไม่ได้โตคนเดียว แต่โตไปพร้อมกันทั้งสังคม

SDG 9 ต้องเป็นอุตสาหกรรมเพื่อมนุษย์ นวัตกรรมเพื่อความเป็นธรรม