สรุปการเรียนรู้จาก ดร.ใหม่ Exclusive 3-day Masterclass in “Compassionate Systems Leadership” with Peter Senge and Gustav Böll ตอนที่ 7
ตอนพิเศษนี้ถ่ายทอดช่วงเวลาสำคัญจากการเดินทางสู่ศูนย์กลางแห่งการเรียนรู้ระดับโลกในคลาสสำหรับผู้นำอย่าง Masterclass with Peter Senge และ IDG Summit 2025 ที่ประเทศสวีเดน ซึ่งไม่ใช่เพียงการเข้าร่วมงานประชุม แต่คือการ “สัมผัสแนวคิดต้นธารของการเปลี่ยนแปลงภายใน” ที่หลอมรวมศาสตร์แห่งระบบคิด จิตวิญญาณ และวิทยาศาสตร์เข้าด้วยกัน เพื่อจุดประกายให้ผู้นำยุคใหม่เข้าใจความหมายของคำว่า Inner Development อย่างลึกซึ้ง
.
.
‘เราทุกคนมี mental models หรือแบบจำลองความคิดบางอย่างที่ฝังแน่นอยู่ในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะในที่ทำงาน เราอาจคุ้นชินกับความเชื่อบางข้อ เช่น บางเรื่องไม่ควรถาม หรือ บางสิ่งเราควรทำเป็นไม่เห็น ซึ่งสิ่งเหล่านี้คือแบบจำลองความคิดที่ซ่อนอยู่ลึกใต้ผิวน้ำ เราอาจไม่รู้ตัว แต่พวกมันกำลังควบคุมพฤติกรรมและการตัดสินใจของเราอยู่ตลอดเวลา’
.
ส่วนล่างสุดของภาพภูเขาน้ำแข็งแบ่งออกเป็น 2 ฝั่ง สิ่งประจักษ์ (Artifacts) และ แบบจำลองความคิด (Mental Models)
คุณสามารถเขียนสิ่งที่กล่าวมาข้างต้นลงไปในโมเดลของคุณได้ เพราะนี่คือสิ่งที่อยู่ลึกที่สุด เป็นรากของระบบในชีวิตเรา และหากอยากเพิ่มรายละเอียดให้ลึกยิ่งขึ้น มันขึ้นอยู่กับคุณเลยว่าจะวางไว้ตรงไหนในโมเดลนี้ เพราะโมเดลนี้ไม่ใช่สูตรตายตัว แต่เป็นแผนที่สำหรับการสำรวจความเข้าใจภายในของแต่ละคน
.
.
Peter ย้ำว่า ประสบการณ์จริงมีค่ามากกว่าคำอธิบายใด ๆ เพราะเมื่อคุณได้ ‘ลงมือทำ’ ด้วยตัวเอง คำถามทั้งหมดจะไม่อยู่แค่ในระดับความคิดอีกต่อไป แต่มันจะกลายเป็นประสบการณ์ที่ฝังในตัว และคุณจะเข้าใจมันจากภายในจริง ๆ
ในบทความก่อนหน้า ผมชวนทุกท่านทดลองทำแบบจำลองภูเขาน้ำแข็ง (Iceberg Model) กันแล้ว หากใครที่ยังไม่ได้ลองหรืออยากจะทบทวนมันอีกสักครั้ง …
หยิบสมุดบันทึกของตัวเองขึ้นมา… และวาดภาพภูเขาน้ำแข็งของคุณ
.
ลองนึกถึงเหตุการณ์หนึ่งในชีวิตของคุณ เหตุการณ์ที่มีความหมายจริง ๆ บางสิ่งที่คุณยังรู้สึกผูกพันอยู่ หรืออาจจะเป็นเรื่องที่คุณยังรู้สึกสับสน ไม่เข้าใจว่าทำไมมันถึงเกิดขึ้น เลือกเหตุการณ์ที่มีอารมณ์ร่วม เป็นเรื่องที่คุณยังไม่รู้ว่าจะทำอย่างไรกับมันดี
อาจเป็นเรื่องในที่ทำงาน อาจเป็นเหตุการณ์ในครอบครัว หรือแม้แต่เรื่องส่วนตัวที่คุณยังไม่คลี่คลาย… ไม่สำคัญว่าเป็นเรื่องอะไร สิ่งที่สำคัญคือคุณ ‘รู้สึก’ กับมันจริง ๆ
.
.
เริ่มจากวาดโครงของภูเขาน้ำแข็ง แล้วเติมสิ่งที่คุณมองเห็นในแต่ละชั้น เหตุการณ์ที่อยู่บนผิวน้ำ รูปแบบที่เกิดซ้ำในระดับลึก โครงสร้างหรือสิ่งประจักษ์ที่รองรับอยู่ข้างใต้ และสุดท้ายคือแบบจำลองความคิดที่เป็นรากของทุกสิ่ง
วิธีการฝึกอย่างเป็นรูปธรรม
วาดสเก็ตช์ภูเขาน้ำแข็ง กำหนด 4 ชั้น ให้ชัด:
เหตุการณ์ (Event) → รูปแบบที่เกิดซ้ำ (Patterns) → สิ่งประจักษ์/กติกา/โครงสร้าง (Artifacts) → แบบจำลองความคิด (Mental Models)
ใช้ ลูกศร เชื่อมเหตุ–ผล ระบุว่าอะไร ผลัก หรือ หนุน อะไร (reinforcing / balancing)
.
กล้าตั้งคำถาม อาทิ … แล้วเรื่องนี้ล่ะ, ถ้าแบบนั้นล่ะ เพื่อเปิดพื้นที่ให้เห็นทางเลือกและคันโยก (Leverage Points) ที่เป็นไปได้
คอยแยกให้ชัดว่าอารมณ์ความรู้สึกใดกำลัง ขับเคลื่อน พฤติกรรม และสมมติฐานความเชื่อใดกำลังทำให้มันคงอยู่
เมื่อคุณทำแบบฝึกนี้ด้วยเรื่องของตัวเอง คุณจะเริ่มเข้าใจว่าแบบจำลองความคิดเหล่านี้ไม่ได้อยู่แค่ในองค์กรหรือสังคม แต่มันอยู่ในตัวเราเอง และเรามีอำนาจที่จะเปลี่ยนมันได้ หากมองเห็นมันอย่างแท้จริง
.
.
“หลายสิ่งในโลกนี้เริ่มต้นจากเจตนาดี แต่กลับลงเอยด้วยผลลัพธ์ที่ตรงข้าม เพราะเราไม่สามารถมองทะลุอนาคตได้
เราทุกคนต่างเริ่มต้นบางสิ่งจากเจตนาดีแทบทั้งนั้น แต่หลายครั้งสิ่งที่เราสร้าง กลับสร้างผลลัพธ์ที่เราไม่คาดคิดในระยะยาว สิ่งที่ผมอยากเน้นคือ เราไม่ได้มาที่นี่เพื่อ ‘ตัดสิน’ คุณค่าของผู้คนหรือสิ่งที่พวกเขาทำ แต่เพื่อเข้าใจว่า ‘ระบบ’ และ ‘แบบคิด’ ที่อยู่เบื้องหลังสิ่งนั้นคืออะไร”
นี่คือสิ่งสำคัญที่ Peter ย้ำเสมอกับผู้เรียนในคลาส
.
การเข้าใจภูเขาย้ำแข็งช่วยย้ำว่า เรายังควรสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ อยู่เสมอ เพียงแต่ต้องทำด้วยความเข้าใจที่ลึกขึ้น เราไม่ได้ต้องการหยุดการเปลี่ยนแปลง แต่ต้องการให้มันเกิดจากความตระหนักรู้ ไม่ใช่จากความเคยชิน
เหตุการณ์ที่เริ่มต้นด้วยเจตนาดี แต่ทิ้งคำถามไว้ในใจว่า
เราพลาดตรงไหน
อะไรที่เรามองไม่เห็นในตอนนั้น
… นี่คือสิ่งที่แบบจำลองภูเขาน้ำแข็ง (Iceberg Model) จะเข้าใจช่วยแก้ไข มันไม่ได้มีไว้เพื่อโทษใคร แต่มันช่วยให้เรามองเห็นให้ลึกกว่าเดิม
.
.
และเพื่อสร้างความหนักแน่นให้กับแนวคิดนี้ Gustav กล่าวถึงคำพูดอันทรงพลังของ วินสตัน เชอร์ชิลล์ (Winston Churchill) ว่า
We shape our buildings,
and afterwards our buildings shape us.
.
.
หรือแม้แต่ในเรื่องของอารมณ์ ก็สามารถนับเป็น mental model (แบบจำลองทางความคิด) ได้เหมือนกัน และในขณะเดียวกัน มันก็ทำหน้าที่อย่างอื่นได้ด้วย อารมณ์ไม่ใช่เพียงคลื่นความรู้สึกที่มาแล้วก็ไป หากยังเป็น “กรอบรับรู้” ที่กำหนดว่าเราจะมองโลก เห็นคนอื่น และตัดสินใจอย่างไร
เวลาคุณคิดอะไรบางอย่าง คุณก็มักจะรู้สึกบางอย่างควบคู่กัน เช่น คุณอาจรู้สึกโกรธจัด และความโกรธนั้นอาจไหลต่อไปเป็น ‘พฤติกรรม’ การขึ้นเสียง การตะโกน หรือแม้แต่การใช้กำลัง
เพราะฉะนั้น อารมณ์บริสุทธิ์ (pure emotion) เองจึงนับเป็นส่วนหนึ่งของ mental model ได้ มันดำรงอยู่ในระดับการรับรู้และการให้ความหมาย ทว่าพร้อมกันนั้นมันก็มักก่อให้เกิดพฤติกรรมตามมาเสมอ อารมณ์อาจผลักให้เกิดการกระทำทางกายภาพ หรือจุดประกายให้เกิด mental model อื่น ๆ ต่อเนื่องกันไป เป็นลูกโซ่ของความคิดและการกระทำที่เกื้อหนุนกัน
.
.
เราทุกคนล้วนถูกหล่อหลอมโดยสิ่งที่เราสร้างขึ้น ไม่ว่าจะเป็นโครงสร้างองค์กร ระบบกฎหมาย วัฒนธรรม หรือแม้แต่สภาพแวดล้อมที่เราใช้ชีวิตอยู่ หลายคนคิดว่าเรามีอิสระในการเลือก แต่ในความเป็นจริง สิ่งที่เราอยู่ด้วยต่างหากที่ค่อย ๆ สร้างกรอบให้เราเลือกได้เฉพาะในแบบที่ระบบนั้นอนุญาตให้เลือก
นั่นคือเหตุผลที่ในโมเดลนี้วาง artifacts สิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ไว้เหนือ mental models เพราะสิ่งเหล่านี้มีอิทธิพลโดยตรงต่อวิธีที่เราคิดและรับรู้โลก สิ่งที่เราสร้างขึ้นภายนอกจะค่อย ๆ กลับมาหล่อหลอมภายในของเราเสมอ
.
.
แต่การใช้โมเดลนี้ในรูปแบบอื่นก็สามารถทำได้ ไม่มีสูตรตายตัว สิ่งสำคัญไม่ใช่ว่าโมเดลใดถูกหรือผิด แต่คือสิ่งที่โมเดลนั้นเปิดโอกาสให้เราคิดต่อ
It’s what they enable you to think about.
.
.
มีอีกหลายโมเดลที่คล้ายกัน เช่น Ladder of Inference (บันไดแห่งการอนุมาน) หรือ Iceberg Model เวอร์ชันที่จัดลำดับต่างออกไป ทั้งหมดนี้มีเป้าหมายเดียวกัน คือชวนเรามองให้ลึกและตั้งคำถามต่อสิ่งที่เรามักมองข้าม
.
ในบางโมเดลวาง ‘วัฒนธรรม’ (Culture) ไว้ที่ฐานล่างสุดของภูเขาน้ำแข็ง เพราะวัฒนธรรมคือสิ่งที่รองรับทุกอย่าง แต่ในมุมมองของ Peter วัฒนธรรมไม่ได้เป็นเพียงชั้นหนึ่งชั้นใด มันเกิดจากการปะทะและหลอมรวมระหว่าง artifacts และ mental models นั่นเอง เมื่อสองสิ่งนี้ทำงานร่วมกัน วัฒนธรรมก็ปรากฏเป็น ‘รูปแบบการมีอยู่’ ของเราในแต่ละยุคแต่ละสังคม
เช่น ในองค์กรหนึ่งอาจมีความขัดแย้งเกิดซ้ำระหว่างหัวหน้ากับลูกทีม แบบจำลองความคิดของหัวหน้าอาจคือ ลูกน้องต้องเชื่อฟัง ขณะที่ของลูกทีมคือ หัวหน้าควรฟังความคิดเห็น นี่คือ mental models ที่ต่างกันและสะท้อนค่านิยมทางวัฒนธรรมที่ลึกกว่านั้น เช่น ความเคารพลำดับชั้น การหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง หรือค่านิยมเรื่องบทบาทเพศในที่ทำงาน สิ่งเหล่านี้คือวัฒนธรรมที่ฝังอยู่ในระดับรากของภูเขาน้ำแข็ง
.
.
ดังนั้น เมื่อคุณทำแบบฝึกนี้ ลองถามตัวเองว่า ในเหตุการณ์ของคุณ มีความเชื่อทางวัฒนธรรมหรือแบบจำลองส่วนรวมใดฝังอยู่บ้าง เพราะนั่นแหละคือจุดเริ่มต้นของการเข้าใจภูเขาน้ำแข็งภายในใจมนุษย์อย่างแท้จริง
ใต้ผิวน้ำของภูเขาน้ำแข็งแต่ละลูก
มีอะไรซ่อนอยู่บ้าง ?
.
.
🔜 ติดตามบทความสรุปการเรียนรู้ฉบับต่อไป รวมถึงบทความพิเศษ “การถอดบทเรียนและการนำไปประยุกต์ใช้ในองค์กร” ได้ที่เพจเร็ว ๆ นี้
+++++++++
เวทีจริงสำหรับผู้นำที่ไม่อยากตกขบวนธุรกิจแห่งอนาคต!!
นี่ไม่ใช่คอร์สที่เล่าเรื่อง ESG แบบทฤษฎีแต่คือ สนามปฏิบัติการ 2 วัน 1 คืน ที่จะเปลี่ยนมุมมอง ESG ของคุณให้เป็นอาวุธลับในการชิงความได้เปรียบทางธุรกิจ
intensive ESG
จะวางกลยุทธ์ ESG ของปีหน้าได้อย่างไร หากไม่รู้วิธี
🚨 ESG Strategy
6 ขั้นตอนจากเริ่มสู่แผนปฎิบัติการความยั่งยืน
หลักสูตรที่ได้รับรองเป็นการพัฒนาทักษะสูงจากสอวช.
ลดหย่อนภาษีได้ 250% !!
👉https://www.facebook.com/share/p/17UBD1u4Fs/
แอดไลน์ @dr.veeranut
โทรด่วน: 099-289-3645
+++++++++
บริการที่ปรึกษา และการออกแบบกลยุทธ์ ESG
+++++++++
ESG vs CSR แฝดคนละฝา
🔗 https://www.facebook.com/share/p/16BmPCGMJ4/
อย่าให้ Green / CSR มาหลอกคุณ
🔗 https://www.facebook.com/share/p/19imKXYvnF/
indset สำคัญกว่าโมเดล
ทำ ESG ต้องเริ่มจากเรา ไม่ใช่เริ่มจากรายงาน
🔗 https://www.facebook.com/share/p/14KaurYSRfA/
ESG ไม่ใช่ CSR 2.0
แต่คือ DNA ของธุรกิจอนาคต
🔗 https://www.facebook.com/share/p/17Pqu66dzs/
.
.
ดร.วีรณัฐ โรจนประภา (ดร.ใหม่)*
ที่ปรึกษาธุรกิจ ผู้เชี่ยวชาญกลยุทธ์ ESG SDGs
Success isn’t found; it’s designed and built.
TLMS – Creating Strategies for Growth
*เครดิตวิทยากร
* GRI Certified Sustainability Professional, Global Reporting Initiative
* Sustainable Business Strategy Harvard Business School Online
* ESG Impact: Investor Perspective Wharton University
* Carbon Investment: Bernard Consulting
* Sustainability Strategy Demystified Sasin Graduate Institute of Business Administration
* Digital Business Strategy: Harnessing Our Digital Future MIT Sloan
* Blockchain Technologies: Business Innovation and Application MIT Sloan
* Beyond Smart Cities: Emerging Design and Technology MIT MEDIA LAB
* Integrating the SDGs into Sustainability Reporting, the GRI Academy
* Reporting on Human Rights with the GRI Standards, the GRI Academy
* Reporting with the GRI standards, the GRI Academy
* Waste Management Impact Reporting, the GRI Academy
* Reporting on the Impact of Occupational Health and Safety, the GRI Academy
* The founder and director of the SustaInnovation Leadership program and the SustaInnovation in Action program
* ผู้ก่อตั้ง IDGs Bangkok Community Hub
* ผู้เขียนหนังสือ Buddhist IDGs
* ได้รับการยกย่องเป็นนักบริหารผู้สร้างสรรค์ของประเทศ โดยกรมสุภาพจิต
* A creator of world-class Awareness exhibition showcased by over 100+ media outlets from more than 40+ countries
* นักเขียน เจ้าของผลงานการเขียนหนังสือ 10+ เล่ม 1,000+ บทความ และบรรณาธิการระดับประเทศ
* วิทยากรด้านความยั่งยืนเวทีนานาชาติ และบรรยายให้กับองค์กร บริษัท มหาวิทยาลัย หน่วยงานราชการระดับประเทศ 100+
* นักสื่อสารด้านความยั่งยืน และการพัฒนาจากภายในคนแรกของประเทศไทย ที่ออกรายการเจาะใจ
ใส่ความเห็น