บรรพบุรุษไทยเรามักชอบมีคำพังเพยหรือวลีสวย ๆ ที่ไว้คอยพูดสอนเตือนใจลูกหลานรุ่นหลังอยู่มากมาย หากไล่เรียงกันจริง ๆ เชื่อว่าน่าจะมีครอบคลุมครบทุกช่วงการใช้ชีวิต และทุกสถานการณ์ไม่ว่าจะยามดี ยามร้าย ยามเศร้าประสบทุกข์ ยามสุขเกษมสันต์ ปู่ย่าเราจะมีคำเตือน คำให้กำลังใจเสมอ         ขณะที่บางคำมีครบทั้งวิธีการและการปฏิบัติ เช่น “อยู่บ้านท่านอย่านิ่งดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น” หมายถึงให้มีสำนึกกับบุญคุณของบ้านที่เราอาศัย ทำตัวเป็นประโยชน์กับเขา อาจเป็นในระดับย่อยอย่างเป็นลูกจ้างในบ้านก็อย่าสักแต่ทำแค่ตามหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายแต่ควรดูว่าอะไรที่พอเป็นประโยชน์แม้ท่านไม่สั่งก็ควรทำด้วย หรือระดับใหญ่อย่างเป็นประชาชนในประเทศก็คือไม่ใช่รอรับแต่สิทธิ์แต่ต้องทำหน้าที่ด้วย และหน้าที่นั้นก็ไม่ใช่แค่เพียงที่ระบุไว้ในกฏหมายแต่เป็นหน้าที่ของสมาชิกในสังคมที่คอยสงเคราะห์ ช่วยเหลือสังคมที่เราอาศัยอยู่ด้วย         ขณะที่บางคำเป็นตัวอย่างการใช้ชีวิตทั่วไปเช่น “น้ำขึ้นให้รีบตัก” คือสอนให้คนที่อยู่ช่วงปากน้ำรีบตักน้ำจืดสำรองไว้บริโภคก่อนที่น้ำเค็มที่ขึ้นมาจะละลายจนทำให้น้ำกร่อย คำนี้แรกได้ยินเหมือนเป็นเรื่องของความเห็นแก่ตัว แต่จริง ๆ ไม่ใช่เป็นเรื่องของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ผู้เฒ่า ผู้แก่ท่านหมั่นสังเกตจนเข้าใจธรรมชาติของน้ำเค็มจากทะเล กับน้ำจืดจากแม่น้ำเมื่อมากระทบกันกลายเป็นน้ำกร่อยที่ใช้งานไม่ได้จึงเกิดคำเตือนลูกหลานว่าเมื่อน้ำ(ทะเล)ขึ้นให้รีบตักน้ำ(จืด)เก็บไว้ใช้จะได้ไม่เดือดร้อน มิใช่เรื่องของการสอนให้ละโมบโลภมากดั่งที่มักเข้าใจกัน         ขณะที่บางคำก็เหมือนเตือนให้ระวังแต่ไม่ได้บอกวิธีจัดการไว้ให้ตรง ๆ ออกแนวบ่นไปเรื่อยอย่างคำว่า “ทำคุณไม่ขึ้น” ซึ่งสะท้อนถึงการที่คนพูดทำบุญ สร้างคุณแก่ใครแต่กลับไม่ได้รับการตอบแทนดั่งที่ควรจะได้รับ การตอบแทนนี้ไม่ใช่หมายถึงชดเชยเป็นตัวเงิน หรือผลประโยชน์แต่มักเป็นในเรื่องของความรู้สึก ความซาบซึ้งหรือจะเรียกว่า “ความกตัญญู” คือรู้คุณท่าน ไม่ถึงกับเป็น “กตเวทิตา” คือการตอบแทนคุณ อย่างใครให้ข้าวปลาเรากินมีบุญคุณเราต้องนึกถึงบุญคุณนั้น อาจไม่ต้องไปหาข้าวปลามาใช้คืน แต่ความเคารพนอบน้อม หรือการตระหนักรู้ถือความเอื้อเฟื้อของผู้ช่วยนั้นถือเป็นรากเหง้าสำคัญของสังคม จนหากมีใครสักคนละเลยไม่นึกถึงหรือทำเฉยเมย สังคมจะรู้สึกเป็นเรื่องใหญ่ เพราะเราไม่เคยมีใครปฏิบัติแบบนั้น         แต่สมัยนี้ดูเรื่องทำนองนี้จะเห็นกันดาดดื่น ตอนเดือดร้อนนี่กราบกรานกันอย่างเป็นเทพเจ้าแต่พอได้รับความช่วยเหลือจนพ้นสภาพทุกข์ยากนั้นแล้วก็ทำเป็นไม่สนใจ ไม่เห็นหัวกัน เรื่องแบบนี้เกิดขึ้นกับใครก็ได้แต่ทำใจ พร้อมกับหยิบยืมคำโบราณนี้มาปลอบใจตนว่าตนเป็นคนทำคุณกับคนไม่ขึ้น อันหมายลึกไปถึงเรื่องให้ปล่อยวางไปเสียคิดเสียว่าเป็นกรรมเก่าที่เราคงเคยเนรคุณกับคนที่ช่วยเราไว้เช่นนี้เหมือนกัน จะได้ไม่คิดแค้นอะไรต่อให้ลุกลาม         นอกจากคำทำคุณไม่ขึ้นแล้วยังมีอีกวลีที่แรงกว่าคือไม่เพียงไม่สำนึก ไม่ตอบแทนแต่ยังทำให้เกิดความเดือดร้อนแก่ผู้ช่วยเสียด้วย วลีนั้นก็คือ         “เนื้อไม่ได้กิน หนังไม่ได้รองนั่ง เอากระดูกมาแขวนคอ”         ใครเจอเช่นนี้มักสาหัสล่ะครับ ทำใจไม่พอ ยังต้องตามมาแก้กระดูกที่ถูกแขวนคอไว้ด้วย ที่เห็นมาก ๆ ก็อย่างเรื่องของการไปค้ำประกันให้ใคร ของก็ไม่ได้ใช้ แต่ยังต้องมาใช้หนี้สินแทนคนใช้เสียอีก ได้ยินว่าบางทีคนกู้เปรมปรีดิ์ เสวยสุขกับทรัพย์นั้นแต่คนค้ำต้องมาก้มหน้าทำงานหาเงินมาใช้หนี้ที่ไม่ได้ก่อ ดูคนอื่นเสพสุขจากทรัพย์ของตัวไป         เจอแบบนี้ทำไงดี ?         ก็ต้องทำใจให้ดีกว่าเดิมครับ ไม่เพียงคิดว่าเป็นกรรมเก่าของเรา แต่คิดไปเลยว่าดีแล้ว โดนแบบนี้ก็ดีแล้ว จะได้ใช้ ๆ กันไปให้หมดเวร หมดกรรมสักที มันคงผูกมานานหลายภพชาติจนกลายเป็นทำคุณกับคนไม่ขึ้น มาชาตินี้โดนเรียกกลับไปเสียให้หมด ๆ ชาติต่อ ๆ ไปจะได้ทำคุณกับคนขึ้นเสียที ดีเสียอีกที่เราได้ใช้กรรมเก่านี้ของเราในขณะที่เป็นมนุษย์ที่ยังมีหลักคำสอนทางศาสนาไว้ให้พึ่งพิง ไว้ให้ทำใจ ลองนึกดูหากกรมนี้ไปส่งผลตอนเราไม่มีคำสอนใหัยึดเหนี่ยวชีวิตเราจะทรมานเคียดแค้น ทุรน ทุรายแค่ไหน         ขณะที่คนเนรคุณเราก็ให้อภัยไป คิดเสียว่าชดใช้หนี้กรรมของเราหมดแล้ว ส่วนกรรมของเขาก็ปล่อยให้เขาไปใช้ต่อแบบเราโดนเขาทำนี้เอาเอง         ยิ่งเราช่วยเขาด้วยความบริสุทธิ์ใจเท่าไหร่ แล้วโดนเนรคุณมากแค่ไหน ยิ่งต้องสงสารแกมสมเพชที่เขาจะต้องชดใช้หนักหนาเป็นทับทวีคูณตามความบริสุทธิ์ของเราด้วย         และที่ได้แน่ ๆ เลยคือเป็นบทเรียนเราเองที่ต่อไปจะได้ไม่เซ็นค้ำประกันให้ใครง่าย ๆ หรือช่วยใครโดยไม่รอบคอบอีกต่อไปครับ         คนไทย มีคำไทยที่คอยทั้งแนะ ทั้งสอน ทั้งปลอบให้ชีวิตเรามีความสุขที่สุดอยู่ครบถ้วนแล้ว ภูมิใจที่ได้เกิดเป็นคนไทยครับ !