หลังจากที่เราได้นั่งไทม์แมชชีนทางประวัติศาสตร์ย้อนกลับไปทำความเข้าใจความเป็นมาของปากีสถาน ประเทศที่ถือกำเนิดจากรอยร้าวของจักรวรรดิอังกฤษ เต็มไปด้วยบาดแผลจากสงคราม การแบ่งแยกดินแดน และเงาของอุดมการณ์สุดโต่ง วันนี้ผมอยากชวนทุกคนเปลี่ยนบรรยากาศขึ้นรถยนต์ลัดเลาะเส้นทางคดเคี้ยวผ่านภูเขาสูง หิมะขาว ทะเลสาบสีฟ้าใส และหมู่บ้านเล็ก ๆ ที่ตั้งอยู่กลางเทือกเขาการาโกรัม สู่จุดหมายที่แสนเงียบแต่ยิ่งใหญ่ในอย่าง หุบเขาฮุนซา (Hunza Valley) ดินแดนที่ครั้งหนึ่งเคยถูกขนานนามว่าเป็น “Shangri-La ที่มีอยู่จริง” และยังเป็นสถานที่ซึ่งมีคนกล่าวกันว่า ผู้คนที่นี่อายุยืนที่สุดในโลก

ในบทความนี้ ผมจะพาทุกคนไปสัมผัสว่า ความสงบ สุขภาพ และการมีชีวิตที่ยืนยาวนั้น อาจไม่ใช่เพราะเทคโนโลยีสุดล้ำ โรงพยาบาลที่เครื่องไม้เครื่องมือครบครัน หรือสูตรอาหารลับเพื่อสุขภาพจากตะวันตก แต่เคล็ดลับความอายุยืนนี้อยู่ในความเรียบง่ายของวิถีชีวิตผู้คนตัวเล็ก ๆ ที่หายใจเป็นจังหวะเดียวกับภูเขา…

.
.

การจะไปให้ถึงฮุนซาในช่วงที่ผมเดินทางนั้นไม่ใช่เรื่องง่ายนัก เพราะสนามบินเล็ก ๆ ที่เมืองกิลกิต (Gilgit) ซึ่งเป็นประตูทางอากาศสู่หุบเขา ยังไม่เปิดให้บริการ เนื่องจากสภาพอากาศแปรปรวนในช่วงฤดูหนาว จึงต้องเลือกใช้วิธีการเดินทางแบบดั้งเดิมนั่นคือ นั่งรถยนต์จากอิสลามาบัด ลัดเลาะขึ้นเหนือไปตามเส้นทางสายภูเขา

เราออกเดินทางแต่เช้ามืดจากกรุงอิสลามาบัด เมืองหลวงของปากีสถาน แต่เมื่อรถเคลื่อนตัวพ้นแนวตึกและเข้าสู่ภูเขาทางตอนเหนือของประเทศ ทุกอย่างก็เริ่มเปลี่ยนไป วิวทิวทัศน์สองข้างทางเริ่มกลายเป็นสลับชั้นของภูเขาหินสีเทา ตัดกับแม่น้ำสินธุที่ไหลเลียบถนนในบางช่วง บางช่วงของเส้นทาง เราต้องลดความเร็วแทบหยุดนิ่งเพื่อหลีกทางให้รถบรรทุกท้องถิ่นที่แล่นสวนทางลงมาจากภูเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเรามุ่งหน้าเข้าไปลึกขึ้นเรื่อย ๆ ทางตอนเหนือของประเทศ ถนนที่คดเคี้ยวไต่ตามไหล่เขาแคบลงอย่างเห็นได้ชัด หลายจุดเป็นทางโค้งหักศอก ตลอดทางไม่มีราวกันตก และมักจะมีรถบรรทุกขนาดใหญ่แล่นลงมาด้วยความเร็วที่ชวนให้ใจเต้นแรง

.

รถบรรทุกเหล่านี้ส่วนใหญ่มาจากโครงการก่อสร้างขนาดยักษ์ที่ซุกตัวอยู่ในหุบเขาลึก โครงการเขื่อนและโครงสร้างพื้นฐานที่ได้รับการลงทุนจากจีน ผ่านความร่วมมือภายใต้กรอบ “China–Pakistan Economic Corridor” หรือ CPEC ซึ่งเป็นหนึ่งในโครงการยุทธศาสตร์หลักของ “One Belt One Road” ที่รัฐบาลจีนผลักดันอย่างเข้มข้นในภูมิภาคเอเชียใต้ หนึ่งในโครงการที่มีความเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องคือ การสร้างเขื่อนขนาดมหึมา เช่น เขื่อนดิอาเมอร์–บาชา (Diamer-Bhasha Dam) ซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากเส้นทางที่เรากำลังใช้เดินทางสู่ฮุนซา เขื่อนนี้ถูกวางแผนให้เป็นหนึ่งในเขื่อนใหญ่ที่สุดในโลก ทั้งในแง่ปริมาณการเก็บกักน้ำและการผลิตพลังงาน จุดประสงค์คือเพื่อช่วยแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำ การควบคุมน้ำหลาก และเพิ่มกำลังการผลิตไฟฟ้าของปากีสถาน

.
.

รถค่อย ๆ ไต่ขึ้นสู่ระดับความสูงที่อากาศเริ่มเบาบางและแสงแดดตกกระทบเทือกเขาหิมะเบื้องหน้า

การเดินทางที่ว่ากินเวลาหลายชั่วโมงกว่าจะถึงจุดหมาย แต่สิ่งที่ทำให้การเดินทางครั้งนี้แตกต่างจากทริปทั่วไป ไม่ใช่เพียงความไกลหรือความหนาวเหน็บของเส้นทาง หากคือ “ด่านตรวจ” ที่ปรากฏขึ้นตลอดทาง ตั้งแต่เขตเมืองลึกเข้ามายังชายแดนแคว้น Gilgit-Baltistan เราต้องหยุดรถเพื่อรายงานตัวกับเจ้าหน้าที่ทหารและตำรวจท้องถิ่นทุกระยะ

.

คนขับรถของผม ซึ่งดูจะชำนาญเส้นทางนี้ดี เตรียมสำเนาหนังสือเดินทางของผมไว้ล่วงหน้าราวโหลหนึ่ง เพื่อแจกให้เจ้าหน้าที่แต่ละจุด และยังไม่พอด้วยซ้ำ จนขากลับเราต้องแวะร้านถ่ายเอกสารในหมู่บ้านกลางหุบเขา เพื่อทำสำเนาเพิ่มอีกหลายชุด ที่น่าสนใจคือ บางจุดเจ้าหน้าที่จะไม่เพียงขอเอกสารเท่านั้น แต่จะขอให้เราลดกระจกรถเพื่อพูดคุย บางด่านพวกเขาจะขอถ่ายรูปเซลฟีกับนักท่องเที่ยว ไว้เป็นหลักฐานประกอบรายงานการเดินทาง เรียกว่าเป็นระบบบันทึกข้อมูลแบบ “กึ่งทางการ กึ่งกันเอง” ที่แม้จะงง ๆ เล็กน้อย แต่คิดในแง่ดี อย่างน้อยทางการก็มีหน้าเราบันทึกไว้เป็นระยะ

.
.

Hunza Valley หมู่บ้านแห่งคนอายุยืน 120 ปี

กลางเทือกเขา Karakoram อันยิ่งใหญ่ ที่ซ้อนทับกับแนวเทือกเขาหิมาลัย มีหุบเขาแห่งหนึ่งซ่อนตัวอยู่เงียบ ๆ ห่างไกลจากความวุ่นวายของศตวรรษที่ 21 ที่นั่นคือ หุบเขาฮุนซา (Hunza Valley) ดินแดนที่ได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในสถานที่ที่ผู้คนมีอายุขัยเฉลี่ยยืนยาวที่สุดในโลก

ฮุนซาไม่ใช่เมืองใหญ่ ไม่ใช่ศูนย์กลางการแพทย์หรือเทคโนโลยี แต่เป็นหุบเขาเล็ก ๆ ที่ซุกตัวอยู่ในแคว้น Gilgit-Baltistan ทางตอนเหนือสุดของประเทศปากีสถาน ติดชายแดนจีนที่เงียบสงบ (แต่ในปัจจุบันกลุ่มทุนจีนเข้ามาลงทุนในสาธารณูปโภคเยอะมาก จนคาดว่าอีกไม่นานฮุนซาอาจเปลี่ยนไป) ตลอดทั้งปีมีหิมะปกคลุมยอดเขา อากาศบางเย็น ผืนดินสูงชัน และเส้นทางเข้าถึงที่ต้องผ่านถนนสายคดเคี้ยวริมผา และแม้ในภูมิประเทศที่คนเมืองอาจมองว่าโหดร้ายเกินจะใช้ชีวิต กลับมีคนกลุ่มหนึ่งที่มีอายุยืนถึง 100 หรือ 120 ปีอย่างไม่ต้องพึ่งพายา ไม่มีโรคหัวใจ เบาหวาน หรือความดัน และยังคงใช้ชีวิตได้อย่างคล่องแคล่วแม้อายุเกินศตวรรษ

มีงานวิจัยและการสำรวจเกี่ยวกับชาวฮุนซาในหุบเขาฮุนซา ประเทศปากีสถานจริง โดยเฉพาะในช่วงทศวรรษ 1960s–1970s ซึ่งนักวิจัยและสื่อตะวันตกให้ความสนใจในวิถีชีวิตและสุขภาพของชาวฮุนซา อย่างไรก็ตาม หลายข้อกล่าวอ้างเกี่ยวกับอายุยืนยาวและสุขภาพดีของชาวฮุนซาอาจไม่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ

นักวิจัยและแพทย์หลายคนเดินทางไปยังหุบเขาฮุนซาเพื่อศึกษาสุขภาพและความยืนยาวของชาวฮุนซา โดยมีรายงานว่า ชาวฮุนซามีอายุยืนถึง 120 ปี หรือมากกว่านั้น อย่างไรก็ตามการประเมินอายุอาจเป็นการคาดเดาจากสายตา

Sir Robert McCarrison แพทย์ชาวอังกฤษ ได้ศึกษาวิถีชีวิตและอาหารของชาวฮุนซาในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 โดยเขารายงานว่า ชาวฮุนซามีสุขภาพดีและปราศจากโรคภัย อย่างไรก็ตาม งานวิจัยของเขาไม่ได้มีการควบคุมอย่างเข้มงวด และผลลัพธ์ไม่สามารถสรุปได้อย่างแน่ชัด

การศึกษาในปี 2021 พบว่า ชาวฮุนซาไม่ได้ปราศจากโรคภัยทั้งหมด โดยมีรายงานว่าประมาณหนึ่งในสามของประชากรมีความดันโลหิตสูง และบางรายมีภาวะเบาหวาน

.
.

แม้ว่างานวิจัยและการสำรวจเกี่ยวกับชาวฮุนซาอาจไม่สามารถสรุปได้แน่ชัดนัก อย่างไรก็ตาม วิถีชีวิตที่เรียบง่าย การบริโภคอาหารจากพืชเป็นหลัก การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และความสัมพันธ์ทางสังคมที่แน่นแฟ้น อาจมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมสุขภาพที่ดีของชาวฮุนซา

3 เสาหลักแห่งอายุยืนของชาวฮุนซา

(1) อาหารจากดินถึงจานโดยไม่ผ่านโรงงาน

อาหารของชาวฮุนซามีความเรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยคุณค่าสูงมาก พวกเขาปลูกพืชและผลไม้เองตามฤดูกาล เช่น แอปริคอต วอลนัต ถั่ว น้ำผึ้งป่า และข้าวบัควีต และแทบไม่มีการบริโภคน้ำตาลขัดขาวหรืออาหารแปรรูปเลย

แต่สิ่งที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์ทึ่งที่สุดคือ น้ำมันเมล็ดแอปริคอตซึ่งเป็นทั้งน้ำมันประกอบอาหารและผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพที่อุดมไปด้วยวิตามิน E, B17 และสารต้านอนุมูลอิสระที่อาจมีส่วนช่วยยืดอายุเซลล์

.

(2) วิถีชีวิตแบบ Active Living

โดยธรรมชาติ ชาวฮุนซาเดินเขา ปลูกผัก ทำสวน เลี้ยงสัตว์ และก่อไฟหุงหาอาหารเองเป็นปกติ การได้ออกแรงเป็นกิจวัตรทำให้ระบบหัวใจหลอดเลือดแข็งแรงโดยไม่ต้องเข้ายิม และความเครียดต่ำจากการใช้ชีวิตแบบร่วมมือกันในชุมชน ทำให้ระดับฮอร์โมน cortisol ต่ำอย่างสม่ำเสมอ

.

(3) น้ำจากธารน้ำแข็ง: แร่ธาตุจากใจกลางโลก

ชาวฮุนซาดื่มน้ำโดยตรงจากธารน้ำแข็งที่ไหลจากยอดเขา Batura, Ultar และ Passu ซึ่งไม่เพียงเย็นสดชื่น แต่ยังอุดมด้วยแร่ธาตุธรรมชาติจากการละลายของหิมะ น้ำเหล่านี้มีคุณสมบัติเหมือนน้ำ “glacial milk” ที่มีไอออนธรรมชาติ ช่วยเรื่องระบบเผาผลาญ การล้างสารพิษ และสมดุลของระบบเลือด บางทฤษฎีถึงกับอ้างว่าสิ่งนี้เองที่เป็นหนึ่งในปัจจัยทำให้คนฮุนซามีอายุยืน และมีสุขภาพดีเกินค่าเฉลี่ยของมนุษย์ทั่วไป

.
.

ปัจจุบัน หุบเขาฮุนซา เริ่มมีไฟฟ้าและอินเทอร์เน็ตเข้าถึงในบางพื้นที่ โดยเฉพาะในเมืองหลักอย่าง Karimabad หรือ Altit ซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้าขายและการต้อนรับนักท่องเที่ยว อย่างไรก็ตาม พื้นที่ส่วนใหญ่ของหุบเขายังคงดำรง วิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ที่พึ่งพาธรรมชาติ และมีจังหวะชีวิตที่เชื่องช้ากว่าพื้นที่เมืองใหญ่

ความเรียบง่ายนี้เอง กลับกลายเป็นเสน่ห์ที่ทำให้นักท่องเที่ยวจากทั่วโลกแสวงหาฮุนซา ไม่ใช่เพื่อการพักผ่อนแบบหรูหรา แต่เพื่อหาความสงบ เรียนรู้วิถีชีวิตแบบพื้นบ้าน และสัมผัสความงดงามของธรรมชาติระดับโลกอย่างแท้จริง

.

ในขณะเดียวกัน การเปิดรับนักท่องเที่ยวจากต่างชาติในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ก็เริ่มส่งผลให้วิถีชีวิตของชาวฮุนซาค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงตาม ดังที่ผมสังเกตเห็นในระหว่างเดินทาง เช่น การเกิดขึ้นของร้านอาหารแนวตะวันตกจำพวก Fast Food การนำเข้าของขนมและอาหารแปรรูป รวมถึงการเข้าถึงสื่อและเทคโนโลยีมากขึ้น

แม้ยังไม่มีงานวิจัยที่สรุปได้แน่ชัดว่า สิ่งเหล่านี้ส่งผลต่อสุขภาพของชาวฮุนซาในระยะยาวอย่างไร แต่มีการพบว่าชาวฮุนซาบางส่วนเริ่มมีอัตราการเกิด ความดันโลหิตสูง และโรคเบาหวาน เพิ่มขึ้น ซึ่งสวนทางกับภาพจำในอดีตที่กล่าวว่าพวกเขาปราศจากโรคภัยโดยสิ้นเชิง

และหากคุณมีโอกาสได้มาเยือนสักครั้ง… ต่อไปนี้คือ กิจกรรมห้ามพลาดเมื่อมาถึงหุบเขาฮุนซา ที่จะทำให้การเดินทางของคุณเต็มไปด้วยความทรงจำ

.
.

ชมพระอาทิตย์ขึ้นที่ Duikar Viewpoint

การตื่นตั้งแต่ฟ้ายังมืดเพื่อขึ้นไปยังหมู่บ้าน Duikar อาจฟังดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่เมื่อคุณได้เห็นแสงอรุณแรกตกกระทบยอดเขา Ultar Sar, Lady Finger, Diran และ Rakaposhi ที่เรียงรายอยู่ตรงหน้า ที่นี่คือจุดชมวิวที่สูงที่สุดของหุบเขา มองเห็น Karimabad และแม่น้เบื้องล่าง ในบรรยากาศที่เงียบพอจะได้ยินเสียงลมหายใจของภูเขา

.

เยี่ยมชมป้อม Baltit และ Altit

สองป้อมปราการโบราณที่ตั้งตระหง่านอยู่บนเนินเขาคือหน้าต่างสู่ประวัติศาสตร์ของราชวงศ์ฮุนซา Baltit Fort สร้างด้วยไม้และหินมีอายุเกือบ 800 ปี และได้รับการบูรณะโดย Aga Khan Trust for Culture จนกลับมางดงามดั่งเดิม ภายในมีห้องโถง บัลลังก์ และระเบียงที่มองเห็นทิวเขาหิมะได้รอบทิศ

ส่วน Altit Fort ที่เก่าแก่กว่า กำแพงหนาทึบและห้องหินเล็ก ๆ บอกเล่าเรื่องราวของยุคก่อนที่การท่องเที่ยวจะมาถึง

.

ชมธารน้ำแข็ง Passu Glacier

หากคุณอยากสัมผัสธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง การไปยัง Passu Glacier จะทำให้คุณได้รู้จักความยิ่งใหญ่ของธารน้ำแข็งอย่างใกล้ชิด เส้นทางนี้คดเคี้ยวผ่านหมู่บ้าน ป่าไม้ และทุ่งหญ้า ไปจนถึงจุดที่ธารน้ำแข็งสีขาวตัดกับหินภูเขาสีเข้ม เป็นภาพที่ทำให้เรารู้สึกเล็กลงอย่างแท้จริง

.

ข้ามสะพานแขวน Hussaini Suspension Bridge

สำหรับผู้ที่อยากเติมความตื่นเต้นให้ทริป ฮุนซามีสิ่งท้าทายเล็ก ๆ อย่างสะพานแขวนไม้ระแนง Hussaini Suspension Bridge แม้จะปลอดภัยในระดับท้องถิ่น แต่การเดินบนสะพานไม้ที่มีเพียงเชือกสองเส้นพยุงตัวอยู่เหนือลำน้ำ ก็ทำให้หัวใจเต้นแรงพอสมควร

.

ล่องเรือในทะเลสาบสีเทอร์ควอยซ์ Attabad Lake

ทะเลสาบนี้เกิดจากภัยพิบัติดินถล่มใหญ่ในปี 2010 ปิดทางไหลของแม่น้ำและกลายเป็นทะเลสาบใหม่ในเวลาไม่กี่วัน แต่วันนี้ Attabad Lake กลับกลายเป็นหนึ่งในจุดหมายที่งดงามที่สุดในฮุนซา

คุณสามารถล่องเรือชมทิวทัศน์แบบพาโนรามา หรือเพียงแค่นั่งจิบชาร้อน ๆ ริมน้ำ ขณะสายหมอกลอยคลอเคลียบนยอดเขารอบข้าง มันคือการเยียวยาที่ไม่ต้องใช้คำพูด

.

ชิมแอปริคอตแห้ง และน้ำมันเมล็ดแอปริคอต

แอปริคอตไม่ใช่แค่ผลไม้ของชาวฮุนซา แต่คือหนึ่งในเสาหลักของวิถีชีวิต พวกเขากินผลสดในฤดูร้อน และตากแห้งไว้เป็นเสบียงในฤดูหนาว น้ำมันจากเมล็ดแอปริคอตยังใช้ประกอบอาหาร ทาผิว และแม้แต่บำรุงผม

.
.

นอกจากกิจกรรมต่าง ๆ แล้ว อีกสิ่งที่พลาดไม่ได้คือการได้ทักทายกับคุณ K2, K2 คือชื่อเล่นของยอดเขา Mount Godwin-Austen ซึ่งตั้งอยู่ในเทือกเขา Karakoram บริเวณชายแดนระหว่างปากีสถานและจีน ด้วยความสูง 8,611 เมตร จากระดับน้ำทะเล ถือเป็นยอดเขาสูงเป็นอันดับที่ 2 ของโลก รองจาก Mount Everest ซึ่งสูง 8,848.86 เมตร แม้จะไม่ใช่ยอดเขาที่สูงที่สุด แต่ K2 กลับเป็นหนึ่งในยอดเขาที่ได้รับการขนานนามว่า ‘โหดที่สุด’ สำหรับนักปีนเขา เนื่องจากลักษณะภูมิประเทศที่ชัน หิมะและน้ำแข็งที่ปกคลุมตลอดปี สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว และไม่มีเส้นทางปีนที่ ‘ง่าย’ เหมือนบางเส้นทางของเอเวอเรสต์

.

เพื่อให้เห็นภาพชัด ๆ อัตราการเสียชีวิตของนักปีนเขา K2 อยู่ที่ประมาณ 25% (ก่อนปี 2000) ขณะที่ Everest มีอัตราเสียชีวิตเฉลี่ยราว 3–6% (ในปัจจุบันลดลงมากจากการพัฒนาอุปกรณ์และการสนับสนุนภาคพื้น) โดย K2 ถูกปีนสำเร็จครั้งแรกในปี 1954 โดยนักปีนเขาชาวอิตาเลียน Achille Compagnoni และ Lino Lacedelli นอกจากนี้ฤดูที่สามารถปีน K2 ได้จริงมีเพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อปี โดยเฉพาะในฤดูร้อน (มิถุนายน–สิงหาคม) เนื่องจากฤดูอื่นมีสภาพอากาศเลวร้ายเกินกว่าจะตั้งแคมป์ได้

แม้กระทั่งการพิชิตยอด K2 ในฤดูหนาว ก็เพิ่งเกิดขึ้นได้ไม่นาน ทีมเชอร์ปาเนปาล 10 คน กลายเป็นผู้บันทึกประวัติศาสตร์ได้สำเร็จในเดือนมกราคม 2021 ซึ่งชี้ให้เห็นว่าความ “พิชิตไม่ได้” ของ K2 ยังคงมีอยู่จริงในโลกยุคปัจจุบัน

.

K2 ตั้งอยู่ในเขต Gilgit-Baltistan ของปากีสถาน โดยมีเส้นทางหลักผ่าน ธารน้ำแข็ง Baltoro และ Concordia ซึ่งถือเป็นจุดบรรจบของธารน้ำแข็งที่ยิ่งใหญ่ที่สุดนอกขั้วโลก และเป็นหนึ่งในเส้นทางเดินเท้าที่สวยที่สุดในเอเชียใต้ แม้ผู้เดินทางทั่วไปจะไม่สามารถปีนยอดได้ แต่การได้เห็นยอด K2 ตั้งตระหง่านจากระยะไกลก็ถือเป็นประสบการณ์ที่ทรงพลังและน่าประทับใจ K2 จึงไม่ได้เป็นเพียงภูเขาที่สูงอันดับสองของโลก แต่มันเป็นบททดสอบความตั้งใจ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติที่ยิ่งใหญ่เกินคำบรรยาย

.

แม้ฮุนซาจะไม่ใช่ที่เที่ยวแบบง่าย ๆ (ไม่นับปัจจุบันที่ปากีสถานกำลังเผชิญเหตุการณ์ไม่สงบ) ทุกอย่างต้องวางแผนล่วงหน้า ทั้งฤดูกาลที่เหมาะสม (เช่นผมที่ไปแล้วไม่สามารถบินได้ต้องนั่งรถไป) ถนนที่ยาวและอันตราย ด่านรายทางนับสิบด่าน อินเทอร์เน็ตที่ไม่เสถียร ไฟตกเป็นครั้งคราวแม้ในโรงแรม 4 ดาว ฮีตเตอร์และเครื่องทำน้ำร้อนที่ไม่ได้ทำงานตลอดเวลา … แต่ก็เป็นที่ที่ทำให้เราหันมาสนใจอะไรเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่ปกติเราอาจมองข้ามไปเพราะมัวแต่อยู่ในโลกโซเชียล

วันที่ต้องเดินทางลงจากฮุนซาเพื่อเข้าอิสลามาบัด คนขับรถผมยื่นขวดน้ำสีใส ๆ มาให้ขวดหนึ่ง เขาบอกว่า นี่คือของฝากจากบ้านเกิดเขา มันคือเครื่องดื่มที่คนท้องถิ่นต้มขึ้นมาเองแบบแมนเมด แม้จะราคาไม่ได้มากมายอะไรนัก แต่นี่แหละคือ สเน่ห์แบบบ้าน ๆ และความมีน้ำใจแบบบริสุทธิ์เหมือนกับธารน้ำที่ไหลลงมาจากกราเซีย